Pałac Pod Blachą

Podstawowe dane:

Rok zbudowania: 1700
Rok odbudowy: 1949
Projektant: Jerzy Dominik Lubomirski
Lokalizacja: Pl. Zamkowy 2

Leżący niejako w cieniu Zamku Królewskiego, stanowiący obecnie część zabudowań zamkowych Pałac Pod Blachą jest przez niektórych w ogóle nieznany, bywa często pomijany przez zwiedzających Warszawę.

Jego nieco dziwna nazwa pochodzi od blachy pokrywającej dach. W XVIII wieku, kiedy powstawał pałac, nie był to zbyt popularny materiał. Dziś owa blacha ma w wyniku działania czynników atmosferycznych zielonkawą barwę.

Początki Pałacu Pod Blachą sięgają roku 1651, kiedy to Wawrzyniec Reffos wybudował w miejscu obecnego pałacu piętrową kamienicę (zwaną kamienicą Reffosów). Po sześciu latach uległa ona jednak dewastacji w czasie szturmu na Warszawę wojsk Stefana Rakoczego. W 1698 roku zniszczoną budowlę oddano w użytkowanie podkomorzemu koronnemu księciu Jerzemu Dominikowi Lubomirskiemu, którego uważa się za twórcę Pałacu Pod Blachą w jego obecnej postaci. Dodał on do kamienicy pałacową elewację zachodnią oraz dobudował prostopadłe skrzydło południowe. W czasach tuż po jej powstaniu budowlę nazywano niekiedy Palais Martin, od imienia wnuka fundatora, Marcina.

W roku 1720 ozdobiono budynek rokokowymi dekoracjami oraz dobudowano drugie boczne skrzydło (północne), tworząc tym samym wewnętrzny dziedziniec. Od 1777 roku właścicielem Pałacu Pod Blachą był król Stanisław August Poniatowski. Włączył go w skład zabudowań zamkowych. Zlecił też architektowi Dominikowi Merliniemu przebudowę wnętrz pałacu. Przy tej okazji budowlę połączono ze wzniesionym w latach 1780-84 skrzydłem bibliotecznym Zamku Królewskiego.

W latach 1794-1813 pałac był rezydencją księcia Józefa Poniatowskiego i stał się wtedy na krótko głównym ośrodkiem życia towarzyskiego Warszawy. Natomiast w okresie rządów pruskich w Warszawie Pałac Pod Blachą był siedzibą Ministerium Wojny.

W okresie międzywojennym pałac, podobnie jak Zamek Królewski, stanowił budynek rządowy, mieściły się tu biura, biblioteka wojskowa oraz Dyrekcja Państwowych Zbiorów Sztuki.

Pałac Pod Blachą miał nieco więcej szczęścia niż Zamek Królewski, został wprawdzie spalony w 1944 roku, jednak jego odbudowa zakończyła się już w 1949 roku, ponad 30 lat przed ostatecznym oddaniem do użytku odrestaurowanego zamku. Obecnie pałac w dalszym ciągu wchodzi w skład zabudowań zamkowych. Mieści się tu wystawa kobierców wschodnich oraz pracownie konserwatorskie.

Od niedawna Pałac Pod Blachą jest remontowany, ponieważ jego fundamenty były już w katastrofalnym stanie. Jednak w połowie października 2004 roku konieczne było przerwanie prac z powodu sensacyjnego odkrycia. Pod dziedzińcem pałacowym natrafiono na relikty średniowiecznego grodziska, które było przypuszczalnie zalążkiem Warszawy. Budowla ta powstała prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku. Niespodzianką był jednak fakt, że na jej pozostałości natrafiono właśnie tutaj. Pierwotnie sądzono, że gród warszawski znajdował się tylko w miejscu obecnego Zamku Królewskiego. Odkrycie to dowiodło jednak, że grodzisko było większe niż dotychczas przypuszczano.