Rogatki Mokotowskie

Podstawowe dane:

Rok zbudowania: 1816-18
Projektant: Jakub Kubicki
Lokalizacja: Pl. Unii Lubelskiej 1, 2

Przy Placu Unii Lubelskiej zwracają uwagę dwa niewielkie, bliźniacze budynki, usytuowane po obu stronach wlotu ulicy Puławskiej. Dziś można je uważać za jedną z symbolicznych bram do Śródmieścia, dawniej stanowiły bramę w sensie dosłownym, i to nie do centrum, ale do całego miasta.

Powstanie tych obiektów było związane z wytyczeniem wokół miasta w 1770 roku tzw. Okopów Lubomirskiego. Ich zasięg odpowiadał mniej więcej granicom obecnego Śródmieścia, a później został rozszerzony również o część praską. Głównym celem ich budowy nie była obrona miasta, choć w czasie Powstania Kościuszkowskiego umieszczono na nich działa i odegrały wówczas pewną rolę militarną. Wzniesiono je w celu kontroli przepływu ludzi i towarów do i z miasta, jak również w celu ochrony przed epidemią dżumy. W drugiej dekadzie XIX wieku postanowiono odnowić wały (wtedy miały pełnić już tylko funkcję "granicy celnej"). Przy głównych traktach wjazdowych do miasta wzniesiono wówczas charakterystyczne budynki rogatek (tylko tędy możliwy był wjazd do stolicy). Po stronie lewobrzeżnej Warszawy wzniesiono:
- Rogatki Marymonckie (w rejonie dzisiejszego Placu Wilsona),
- Rogatki Powązkowskie (w rejonie dzisiejszego skrzyżowania Powązkowskiej i Okopowej),
- Rogatki Wolskie (przy obecnym skrzyżowaniu Okopowej i Chłodnej),
- Rogatki Jerozolimskie (w rejonie obecnego Placu Zawiszy),
- Rogatki Mokotowskie (właśnie przy Placu Unii Lubelskiej),
- Rogatki Belwederskie (przy Belwederskiej, przy skrzyżowaniu z Parkową),
- Rogatki Czerniakowskie (przy Czerniakowskiej, mniej więcej na wysokości obecnej ulicy Gagarina);
Wszystkie one powstały w latach 1816-18 i zostały zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego. Poszczególne obiekty reprezentowały zbliżony styl, choć nieco różniły się wyglądem, np. Rogatki Jerozolimskie były okrągłe. Prawdopodobnie nieco później (ok. 1823 roku) wzniesiono jeszcze rogatki po stronie praskiej. Po praskiej stronie Warszawy na starych planach miasta można odnaleźć:
- Rogatki Grochowskie (wcześniej zwane Moskiewskimi, u wylotu ulicy Grochowskiej),
- Rogatki Terespolskie (na obecnych terenach kolejowych za Dworcem Wschodnim),
- Rogatki Kawęczyńskie (na końcu ul. Kawęczyńskiej, przy linii kolejowej),
- Rogatki Ząbkowskie (w rejonie obecnego wiaduktu kolejowego u zbiegu Radzymińskiej i Alei Solidarności),
- Rogatkę Stalową (na końcu ulicy Stalowej, przy linii kolejowej),
- Rogatkę Wileńską (na innej mapie - Rogatki Bródnowskie, w rejonie dzisiejszego Ronda Żaba),
- Rogatki Petersburskie (w rejonie dzisiejszego Ronda Starzyńskiego);

Do dziś po stronie praskiej zachowały się tylko Rogatki Grochowskie, a po stronie lewobrzeżnej tylko Rogatki Mokotowskie. Aktualnie zachodni budynek pełni funkcję kawiarni, natomiast we wschodnim wcześniej mieściła się kasa ZTM, a obecnie stoi pusty. W przyszłości budynek ten ma pełnić funkcje kulturalne - planuje się urządzenie tu Muzeum Sue Ryder. W tym celu rogatka ma zostać wyremontowana, w czym pomóc mają firmy BBI Development oraz Liebrecht & Wood, które wznoszą sąsiadujący z rogatkami wieżowiec Plac Unii.

Wschodnia rogatka:

Zachodnia rogatka:

Ogólne widoki Placu Unii Lubelskiej z rogatkami: